“Faust και Ελένη. Μια αντάμωση που οριοθετεί τον χρόνο”

Αυτός είναι ο τίτλος της διάλεξης της ιστορικού τέχνης κι επιμελήτριας της Εθνικής Πινακοθήκης της Ελλάδος, Δρ. Γεωργίας Κακούρου-Χρόνη.

Η Δρ. Κακούρου-Χρόνη μας είχε κάνει πέρυσι την τιμή να προλογίσει τους “Μύθους 2013/2014” που πραγματοποιήθηκαν με επιτυχία στο Βερολίνο και το Αμβούργο. Φέτος μας εξέπληξε με την ανιδιοτελή – όπως πάντα – προσφορά της  όχι απλώς να επισκεφτεί την έκθεση “Μύθοι 2015” στο Μόναχο, αλλά να ετοιμάσει και να παρουσιάσει μία σύντομη, αλλά εξαιρετικά συμπυκνωμένη σε νοήματα κι ερεθίσματα, διάλεξη.

Η ομιλία της, που θα διαβάσετε στη συνέχεια, όχι μόνο συνδέει την ιδιαίτερη πατρίδα της Σπάρτη με την Βαυαρία, αλλά και ανοίγει με τις γνώσεις και τις σκέψεις που με μεγάλη σαφήνεια μεταδίδει, νέους δρόμους κατανόησης, σεβασμού και συνεργασίας μεταξύ των δύο λαών.

Δημοσιεύουμε αυτούσιο το κείμενο της διάλεξης, μαζί με ένα collage που απαρτίζεται από τις εξής φωτογραφίες:  Πίνακας του Καρλ Ρότμαν “Σπάρτη-Ταϋγετος”/ Εκδοση που είχε στη βιβλιοθήκη του ο πατέρας της ομιλήτριας/ Η ομάδα των Μύθων 2015 μαζί με την Δρ. Κακούρου-Χρόνη πριν την έναρξη της διάλεξης/ Τέλος δύο ενσταντανέ από την βουβή ταινία “Φάουστ” του κορυφαίου Φρινριχ Μούρναου: Γκρέτχεν, Φάουστ και Μεφιστοφελής.

Ευχόμαστε σε όλους τους αναγνώστες του μπλογκ, να απολαύσουν το και να εμπνευστούν από το κείμενο που ακολουθεί:

////////////////////////////

Faust και Ελένη

Μια αντάμωση που οριοθετεί τον χρόνο

 της Δρ. Γεωργίας Κακούρου-Χρόνη

 

Εισαγωγή

Από τις 11 έως τις 17 Μαρτίου το Μόναχο κινείται στον ρυθμό της Διεθνούς Έκθεσης Εικαστικού Κοσμήματος «Schmuck». Η Λουκία Richards, προικισμένη δημιουργός, η οποία δραστηριοποιείται αυτή την περίοδο στη Γερμανία, σ’ αυτή τη χρονική στιγμή που το διεθνές καλλιτεχνικό ενδιαφέρον είναι στραμμένο στο κόσμημα, επέλεξε να παρουσιάσει τα έργα ελληνίδων δημιουργών εικαστικού κοσμήματος με τίτλο «Myths 2015» στο Μόναχο[1] (είχε προηγηθεί η έκθεση Myths 2014 στο Βερολίνο και το Αμβούργο με διαφορετικούς καλλιτέχνες).

Στόχος της έκθεσης, όπως αναφέρει η Λουκία Richards, «είναι να δείξει ότι οι ελληνικοί μύθοι αποτελούν αστείρευτη πηγή έμπνευσης κι εφαρμογών, δίνουν απαντήσεις σε ή φωτίζουν κρίσιμα ανθρώπινα θέματα κι ερωτήματα της σημερινής εποχής».

Η έκθεση πραγματοποιήθηκε στην γκαλερί Weltraum και την επιμελήθηκαν: ZLR Betriebsimperium Hamburg, Loukia Richards και Christoph Ziegler. Ο Christoph Ziegler, γερμανός γλύπτης, δημιούργησε και την εικαστική εγκατάσταση που ανέδειξε τα κοσμήματα και η οποία παρέπεμπε σε «λαβύρινθο».

Η επιλογή της Λουκίας Richards του τίτλου της έκθεσης «Μύθοι 2015» θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά επιτυχής για τρεις κυρίως λόγους: α) στην έκθεση μέσα από το κόσμημα η κάθε δημιουργός καταθέτει τον προσωπικό της μύθο, τη δική της εκδοχή του μύθου που επιλέγει να αφηγηθεί, β) στο στήσιμο της έκθεσης εμφαίνεται ένας συλλογικότερος μύθος, ο μύθος του λαβύρινθου· ο τρόπος με τον οποίο καλείται ο επισκέπτης να περιηγηθεί την έκθεση αποτελεί έναν σε μικρογραφία λαβύρινθο, από τον οποίο, ουσιαστικά και μεταφορικά, επιβάλλεται να αναζητήσει έξοδο και γ) ο μύθος είναι εκείνος ο οποίος προσεγγίζει την αλήθεια, όταν ο ορθός λόγος αποδεικνύεται ανίσχυρος να την εφράσει· στον μύθο κατέφευγε και ο Πλάτων.

Ο όρος «μύθος» παραπέμπει και στην προσωπική μου μυθολογία. Αυτόν τον μύθο που έχει τα αχνάρια του στην ιδιαίτερή μου πατρίδα, τη Σπάρτη, παρουσίασα στο Μόναχο με το κείμενο που ακολουθεί στις 13 Μαρτίου 2015 στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στην αίθουσα τέχνης Weltraum από τους διοργανωτές της έκθεσης.

«Kαι την Ελένη αστόχησα κι έλεγα, μνήσθητί μου»

Γεννήθηκα, μεγάλωσα και ζω στη Σπάρτη· σε μια πόλη, που αντίθετα από τις πόλεις της υπόλοιπης Ελλάδας, είναι κτισμένη με ένα ωραίο ρυμοτομικό σχέδιο.

Η εξήγηση πρωτοήρθε από το στόμα του δασκάλου μου: «Η Σπάρτη κτίστηκε συμφώνως προς το βαυαρικόν σχέδιον. Την ίδρυσίν της υπέγραψε ο βασιλεύς Όθων, το 1834. Φημολογείται ότι ο ίδιος ο βασιλεύς, Λουδοβίκος Α, πατήρ του Όθωνος, υπέδειξε εις τον υιόν του να μην λησμονεί ότι δεν δύναται να νοηθεί Ελλάς με τας Αθήνας μόνον και δίχως την Σπάρτην».

Αργότερα μελετώντας τη νεώτερη ιστορία της πόλης μάθαινα ότι το «βαυαρικόν σχέδιον» ανήκε στον γερμανό μηχανικό Fr. Stauffert· απολάμβανα επίσης τις αναμνήσεις του Ludwig Ross (1806-1859) από την Ελλάδα των ετών 1832 και 1833: «Ζήσαμε από το Γενάρη ως τον Απρίλιο του 1834 πολύ ευχαριστημένοι στο χωριό Μαγούλα και μέσα στα ερείπια της Σπάρτης, κάτω από πορτοκαλιές και κυπαρίσσια, όταν ο καιρός ήταν αίθριος. Κατοικούσα στο σπίτι ενός κρεοπώλη και ο Γιόχμους σε ένα άλλο χάρη σε διαβήματα στη δημογεροντία. Την ημέρα ο καθένας μας πήγαινε στις δουλειές του. Το βράδι τρώγαμε συνήθως μαζύ. Ο σπιτονοικοκύρης μου έπινε, όχι σπάνια, ώσπου να αλαφρομεθύσει. Τότες ερχόταν στην κάμαρά μου και μου ζητούσε να τα πιούμε μαζύ. Του έφερνα την αντίρρηση ότι είχα πολύ δουλειά, αν όμως καμμιά μέρα θα ευκαιρούσα, ευχαρίστως θα πήγαινα να τα κοπανήσουμε μαζύ … Αυτό τον καθησύχαζε, αν και δεν καταλάβαινε τι χρειαζόταν τόσο πολύ διάβασμα και γράψιμο. Έφευγε λέγοντας: ‘Ας το στρώσωμεν λοιπόν μίαν άλλη βραδειάν’. […] Το φαγητό μας δεν είχε καμμιά ποικιλία, ιδιαίτερα στις μεγάλες γιορτάδες, όπου έπρεπε να βάζουμε να σφάζουν αρνιά, γιατί είμαστε οι μόνοι άνθρωποι στη Λακωνία, που έτρωγαν κρέας. Λοιπόν τρώγαμε είτε αρνιά είτε χήνες. […] Τα γλίσχρα χρηματικά μέσα δεν μου έφθαναν να κάνω ολοκληρωμένες ανασκαφές. Η ανακάλυψη των αρχαίων τάφων των βασιλέων δεν μπόρεσε να γίνει. Μπόρεσα μονάχα στον υποτειθέμενο ‘τάφο του Λεωνίδα’ και στο ‘μνημείο του Μενελάου’ πάνω απ’ τον Ευρώτα να αρχίσω μερικές ανασκαφές. Έκανα επίσης μελέτες για το πεδίο της μάχης της Σελλασίας. Έτσι τελείωσαν οι δουλειές μας στην Σπάρτη»·[2] και εντυπωσιαζόμουν με τα πανοράματα του Ταϋγέτου και της κοιλάδας της Σπάρτης που φιλοτεχνούσε ο Carl Rottmann (1791-1850) κατ’ εντολή του Λουδοβίκου για τους βασιλικούς κήπους του Μονάχου (Hofgarten) και που τελικά τοποθετήθηκαν στη Neue Pinakothek σε ειδικά σχεδιασμένο χώρο.[3] Ο Ρότμαν ζωγράφιζε την εποχή (Μάρτιο ή Μάιο 1835) που είχε παρθεί η απόφαση η νέα Σπάρτη να κτιστεί επάνω στην παλιά.

Από τη νεανική μου, λοιπόν, ηλικία ένιωθα τους συνεκτικούς δεσμούς του τόπου μου με τον τόπο των Βαυαρών. Αλλά τα νήματα που έπλεκαν αυτή τη σχέση πύκνωσαν στο στημόνι και στο υφάδι τους, όταν διάβασα τον «Φάουστ»[4] του Γκαίτε (1749-1832).

Στη βιβλιοθήκη του πατέρα μου υπήρχε ένα πολυδιαβασμένο βιβλίο, αν κρίνω από την κατάστασή του συγκριτικά με άλλα του βιβλία, με τον τίτλο «Γκαίτε. Η Ελένη του Δεύτερου Φάουστ».[5] Έτσι γνωρίστηκα με τον Φάουστ κάπως ανορθόδοξα, αφού διάβασα πρώτα την Γ Πράξη του Β Μέρους και ύστερα έπιασα το έργο από την αρχή.

Είναι, ωστόσο, αυτή η Γ Πράξη για την οποία θέλω να μιλήσουμε απόψε, επειδή σ’ αυτήν αναδεικνύονται οι δυνατότητες του μύθου· ο μύθος, όπως ήδη ειπώθηκε, αποτελεί καταφυγή, όταν η «αλήθεια» είναι δύσκολο να εκφραστεί με τον ορθό λόγο.

Πρώτο Μέρος της τραγωδίας: Αλλά ας θυμηθούμε τι προηγείται της Γ Πράξης του Δεύτερου Μέρους του Φάουστ. Στο Πρώτο Μέρος της τραγωδίας ο Μεφιστοφελής στοιχηματίζει με τον Θεό ότι ακόμη και έναν ανώτερο άνθρωπο, όπως είναι ο Φάουστ, μπορεί να τον σύρει στη χυδαιότητα. Ο Φάουστ, ένας γέρος σοφός του μεσαίωνα, που μελέτησε όλη τη γνώση της εποχής του, χωρίς να οδηγηθεί στο φως, ετοιμάζεται να αυτοκτονήσει με την ελπίδα ότι το πέρασμα σε μια άλλη ζωή θα του δώσει κάποιες από τις απαντήσεις που αναζητά. Την πράξη του θανάτου ματαιώνουν τα άσματα της Λαμπρής που ακούγονται από μακριά και του θυμίζουν τα παιδικά του χρόνια.

Αλαφρωμένος περπατά στην εξοχή ακολουθούμενος από το σκυλί-Μεφιστοφελή που καταφέρνει να διασύρει τον Φάουστ κυρίως με το μαγικό φίλτρο της νεότητας και τον οδυνηρό έρωτά του προς την Μαργαρίτα που θα την οδηγήσει τελικά στον θάνατο. Ο Φάουστ συντρίβεται από τη συνείδησή του· δεν κατρακυλάει όλα τα σκαλοπάτια του αφανισμού, αλλά και δεν νικάει· επιτυγχάνει, ωστόσο, να ματαιώσει την οριστική νίκη του Μεφιστοφελή.

Έτσι τελειώνει το Πρώτο Μέρος, με τον Φάουστ να αποτελεί την τραγωδία του ανθρώπου, του οποίου η προσπάθεια για ανάταση ανακόπτεται από αντίρροπες δυνάμεις, που πολεμάνε να τον εκχυδαϊσουν. Σύμφωνα με την αισιόδοξη προοπτική του ποιητή δεν αποκλείεται ο Φάουστ να νικήσει.

Δεύτερο Μέρος της τραγωδίας: Ο Φάουστ καταβάλλει έναν αδιάκοπο εσωτερικό αγώνα για την κατάκτηση του Ωραίου. Το «Ωραίο» στις διάφορες εκδοχές του – στη φύση, στην τέχνη, στη γυναίκα – το είχε ήδη συνειδητοποιήσει ο Φάουστ· εδώ δεν πρόκειται για τις διάφορες εκφάνσεις του ωραίου· αλλά για το ωραίο αυτό καθ’ εαυτό, για το ωραίο πέρα από χωροχρονικούς προσδιορισμούς· για το ωραίο στην πλατωνική εκδοχή, που ο Γκαίτε επιλέγει να συμβολίσει με την Ελένη.

Ο Μεφιστοφελής οδηγεί τον Φάουστ στο γλέντι ενός αυτοκράτορα, στο οποίο για λίγο εμφανίζονται ο Πάρις και η Ελένη. Οι συνδαιτημόνες ξεχνούν γρήγορα την παρουσία τους, αλλά στο πνεύμα του Φάουστ η Ελένη έχει ήδη πυροδοτήσει τον πόθο για κατάκτηση της ομορφιάς.

Ο Φάουστ αποφασίζει να αναζητήσει το «ωραίο» στη χώρα που το γέννησε· κι έρχεται στην Ελλάδα. Γίνεται άξιος της ομορφιάς και πείθει την Περσεφόνη να αφήσει την Ελένη να συνεχίσει να ζει από τη στιγμή που επιστρέφει στη Σπάρτη μετά την άλωση της Τροίας.

Ο φεουδάρχης Φάουστ ιδρύει το βασίλειό του στην Αρκαδία. Η Ελένη, με τον Μενέλαο και νεαρές Τρωαδίτισσες (ο χορός της τραγωδίας), αποβιβάζεται σ’ ένα λακωνικό λιμάνι. Ο Μενέλαος παραμένει στο λιμάνι για να επιθεωρήσει τον στρατό και η Ελένη με τις συνοδούς της, ακολουθώντας τις οδηγίες του Μενέλαου, έρχεται στο πατρογονικό παλάτι, στη Σπάρτη, για να ετοιμάσει θυσία.

Βρίσκει έρημο το παλάτι· μόνη παρουσία, η απαίσια μορφή της Φορκίδας-Μεφιστοφελή[6] που θα οδηγήσει την Ελένη και τις Τρωαδίτισσες στο βασίλειο του Φάουστ, αφού την πείθει ότι η ίδια και οι ακόλουθές της προορίζονταν για τα σφάγια της θυσίας του Μενέλαου.

Η είσοδος της Ελένης στο παλάτι του Φάουστ είναι θριαμβευτική. Ο Φάουστ την υποδέχεται ως βασίλισσα, την οδηγεί στον θρόνο, και ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει τον Μενέλαο· μοιράζει την Πελοπόννησο σε κρατίδια, με κορωνίδα το κρατίδιο της Σπάρτης, και αναθέτει την υπεράσπισή τους στους στρατηγούς του.

Ο Φάουστ και η Ελένη απολαμβάνουν τον έρωτά τους που ολοκληρώνεται με την απόκτηση ενός παιδιού, του Ευφορίωνα. Ο Ευφορίων ζει για λίγο· στον Άδη κατεβαίνει σχεδόν αμέσως και η μητέρα του, ενώ στα χέρια του Φάουστ απομένουν το αδειανό της πέπλο και φόρεμα. Αυτό το αδειανό ρούχο θα στοιχίσει έως το τέλος της τραγωδίας την ύπαρξη του Φάουστ στον αγώνα για βελτίωση της ζωής του ανθρώπου.

Ο χρόνος: Ο Φάουστ αντιπροσωπεύει τον ρομαντισμό της φεουδαρχικής Ευρώπης· τα κρατίδια, στα οποία διαιρεί την Πελοπόννησο, προσιδιάζουν με την εικόνα της Φραγκοκρατίας. Αλλά ενώ η δράση εκτυλίσσεται αυτή την εποχή (μετά δηλαδή το 1204, το έτος της επώδυνης Τέταρτης Σταυροφορίας), η Ελένη εκπροσωπεί την κλασική ομορφιά· το κλασικό ιδεώδες.

Επομένως, στο ιστορικό σκηνικό που τοποθετούνται οι δύο κόσμοι – του Φάουστ και της Ελένης – το μεν πρώτο στήνεται με τη Φραγκοκρατία στην Ελλάδα και το δεύτερο με την επιστροφή της Ελένης στο παλάτι της Σπάρτης ύστερα από την άλωση της Τροίας. Στον Δεύτερο Φάουστ, ωστόσο, υπάρχουν πολλές νύξεις και για μια τρίτη εποχή, που συμπίπτει με τη χρονική περίοδο της συγγραφής της τραγωδίας και που δεν είναι άλλη από την Επανάσταση των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την οποία ένθερμα είχε εφραστεί ο Γκαίτε.

Αλλά ο καρπός του έρωτα της Ελένης και του Φάουστ, ο Ευφορίων, εμφαίνει και μία τέταρτη εποχή που ίσως μας ενδιαφέρει και περισσότερο στην παρούσα χρονική συγκυρία. Υπάρχουν ερμηνευτές που πρεσβεύουν ότι ο Ευφορίων προσωποποιεί την Αναγέννηση,[7] η οποία φέρει χαρακτηριστικά τόσο του μεσαιωνικού ρομαντισμού όσο και της κλασικής αρχαιότητας ή και όλη τη δημιουργική ανησυχία του 19ου αιώνα.[8] Χωρίς αμφιβολία, ωστόσο, ο μεσαιωνικός, φεουδαρχικός, ευρωπαϊκός πολιτισμός, και ειδικότερα η ευρωπαϊκή ρομαντική ποίηση (Φάουστ) σμίγει με την κλασική Ελλάδα (Ελένη).[9]

Έχει ιδιαίτερη, νομίζω, σημασία που η λακωνική κοινωνία[10] την ένωση του Φάουστ και της Ελένης – επομένως και τη γέννηση του Ευφορίωνα – την τοποθετεί στον Βυζαντινό Μυστρά. Και μάλλον δεν έχει άδικο, γιατί τη δραματική ώρα που συντελείται η άλωση της πόλης, στον Μυστρά αρχίζει να αχνοφαίνεται η νεώτερη ελληνική και πολιτική συνείδηση που ετράφη από την κλασική και τη βυζαντινή παράδοση.

Ο δάσκαλός μου, ο γερμανοθρεμμένος φιλόσοφος Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, επαναστατούσε κάθε φορά στο άκουσμα του όρου «ελληνοχριστιανικός» πολιτισμός, επειδή θεωρούσε ότι ο «ελληνικός» και ο «χριστιανικός» κόσμος γρονθοκοπιούνται· ότι οι δύο έννοιες είναι αντίθετες.

Να όμως που η εποχή μας επιτάσσει τον διάλογο των αντιθέτων κι αυτό, θεωρώ, είναι ένα από τα σπουδαία μηνύματα που πριν από διακόσια χρόνια μας κληροδοτεί ο Γκαίτε στην ένωση του Φάουστ (που έρχεται από τη δική σας πατρίδα), όχι απλώς για να ανταμώσει, αλλά για να ενωθεί ερωτικά με την Ελένη (που έρχεται από τη δική μου πατρίδα).

Ο έρωτας εκείνος «ευλογήθηκε» με τη γέννηση ενός παιδιού, του Ευφορίωνα, που πεθαίνει πρόωρα. Εμείς καλούμεθα να καλλιεργήσουμε τις συνθήκες που θα επιτρέψουν σ’ αυτό το παιδί να ανδρωθεί και να δημιουργήσει.

 

[1] Οι καλλιτέχνιδες που πήραν μέρος στην έκθεση, όπως ανακοινώθηκαν στο δελτίου τύπου, με αναγραφή των ονομάτων τους με λατινικούς και ελληνικούς χαρακτήρες, είναι: 1. Katerina Glyka – Κατερίνα Γλύκα, 2. Eugenia Feroussi – Ευγενία Φερούση, 3. Christina Karababa – Χριστίνα Καράμπαμπα, 4. Anna Kitsou – Αννα Κίτσου, 5. Maro Kornilaki – Μάρω Κορνιλάκη, 6. Yakinthi Oikonomou – Υακίνθη Οικονόμου, 7. Heleni Siousti – Ελένη Σιούστη, 8. Margarita Skokou – Μαργαρίτα Σκόκου, 9. Eleftheria Spantidaki – Ελευθερία Σπαντιδάκη, 10. Systemalab – Systemalab, 11. Konstantina Tzavidopoulou – Κωνσταντίνα Τζαβιδοπούλου, 12. Marianna Tzouti – Μαριάννα Τζούτη, 13. Sofia Zarari – Σοφία Ζαράρη, 14. Elina Kakourou – Ελίνα Κακούρου, 15. Sofia Paschou – Σοφία Πάσχου, 16. Katerina Kolonellou – Κατερίνα Κολονέλλου, 17. Loukia Richards – Λουκία Ρίτσαρντς.

[2] Ludwig Ross, «Αναμνήσεις και ανταποκρίσεις από την Ελλάδα (1832-1833)», Μετάφραση από το Γερμανικό Α. Σπήλιου, Πρόλογος, Επιμέλεια, Σχολιασμός Τάσου Βουρνά, Εκδόσεις Αφοι Τολίδη Ο.Ε., Αθήνα 1976, σελ. 90-91. Στη μεταφορά του κειμένου διατήρησα την ορθογραφία του μεταφραστή.

[3] Η Νέα Πινακοθήκη εγκαινιάστηκε το 1853 και καταστράφηκε με τους βομβαρδισμούς του 1944· η επανέκθεση των τοπίων του Ρότμαν πραγματοποιήθηκε το 2003 σε ιδιαίτερη αίθουσα με επεξηγηματικά κείμενα στα γερμανικά και τα αγγλικά και με χάρτη που απεικονίζει όλους τους σταθμούς του ταξιδιού του ζωγράφου στην Ελλάδα.

[4] Το πρώτο μέρος του «Φάουστ» εκδίδεται 1808 και ακολουθεί η αναθεωρημένη έκδοση του 1828–29. Το δεύτερο μέρος κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του (1832). Εάν σκεφθεί κανείς ότι σχεδιάσματα του έργου απασχολούν τον Γκαίτε από το 1772, αντιλαμβάνεται ότι ο Φάουστ υπήρξε για τον Γκαίτε έργο ζωής, αφού τον απασχόλησε εξήντα χρόνια.

[5] «Γκαίτε. Η Ελένη του Δεύτερου Φάουστ», Μεταφρασμένη από το Θρασύβουλο Σταύρου, Εκδοτικός οίκος Χ. Γανιάρη, Αθήναι. (Η χρονολογία έκδοσης δεν αναγράφεται, αλλά εικάζω ότι πραγματοποιήθηκε το 1922 ή 1923).

[6] Στην ελληνική μυθολογία με τη συλλογική ονομασία Φορκίδες ή Φορκυάδες αναφέρονται οι θυγατέρες του Φόρκυος και της Κητούς· οι Γραίες, οι Γοργόνες και οι Σειρήνες· έμειναν περιβόητες ως σύμβολα της τρομακτικής ασχήμιας.

[7] Δημήτρης Γ. Κατσαφάνας, «Το πνεύμα του Μυστρά. Πρόσωπα και ιδέες στις απαρχές του Νέου Ελληνισμού. Το ιστορικό-φιλοσοφικό τοπίο», εκδ. Ιδιομορφή, Σπάρτη 2014.

[8] «Γκαίτε, Φάουστ», Β μέρος, Μετ. Ι. Παυλάκη, εδκ. Αστέρος, Αθήνα 1983.

[9] Η ένωση αυτή καθίσταται φανερή και στο είδος των στίχων που επιλέγει ο Γκαίτε για την τραγωδία του. Η Ελένη εκφράζεται στο ιαμβικό τρίμετρο και ο κόσμος του Φάουστ στον εντεκασύλλαβο ιαμβικό στίχο (τον στίχο του Δάντη, του Σαίξπηρ και του Διονυσίου Σολωμού στον «Λάμπρο»). Είναι χαριτωμένη η σκηνή, όταν ο Φάουστ μαθαίνει στην Ελένη πώς να ομοιοκαταληκτεί τους στίχους της (η ομοιοκατληξία αποτελεί χαρακτηριστικό της μεσαιωνικής ποίησης). Ο Φάουστ αρχίζει τον στίχο και η Ελένη τον ολοκληρώνει ομοιοκαταληκτώντας τον.

[10] Ακόμη και η λόγια, όπως, για παράδειγμα, ο γερμανοσπουδαγμένος Δημήτρης Λιαντίνης στη «Γκέμμα» του.

Links:

http://www.intellectbooks.co.uk/journals/view-Contributor,a=C/view-Contact-Page,id=17744/

http://www.myths2015.de

http://www.myths2013.net

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s